Waarom je darmen ook verantwoordelijk zijn voor je mood

Opperste focus en gezellig babbelen tot je erbij neervalt in de ene week – en irritatie, onzekerheid en oncontroleerbare woede in de week daarna. Voor veel vrouwen voelt hun mood willekeurig of onvoorspelbaar. En erger nog: de buitenwereld doet ze vaak af als hormonaal of gewoon hoe het nu eenmaal gaat. 

Toch laat onderzoek zien dat deze stemmingswisselingen samenhangen met hoe je lichaam door je cyclus heen functioneert. Maar nog belangrijker: wat er in je darmen gebeurt, speelt daarin een grotere rol dan lang werd gedacht. In dit artikel lees je alles over de driehoek van cyclus-mood-darmen, hoe ze elkaar beïnvloeden en wat je kunt doen om je mood te ondersteunen.

De gut–brain axis in begrijpelijke taal

Je darmen en brein staan voortdurend met elkaar in contact. Via zenuwbanen, het immuunsysteem en signaalstoffen geven ze informatie door over je energie, stress en stemming. Deze tweerichtingscommunicatie noemen we de gut–brain axis of de brein-darmconnectie. Je darmen staan zelfs bekend als het tweede brein en beïnvloeden emoties en stemmingen.

Een voorbeeld: serotonine speelt een rol bij stemming, rust en emotionele stabiliteit, en een belangrijk deel van de stoffen die nodig zijn om serotonine aan te maken, wordt in de darmen beïnvloed. Dat betekent niet dat je stemming in je buik zit, maar wel dat je darmen meebepalen hoe stabiel of kwetsbaar je je kunt voelen. 

De gut-brain axis verklaart klachten als:

Prikkelbaarheid: wanneer de darmen extra belast zijn, bijvoorbeeld door stress of drukte, kan het lichaam sneller in een staat van alertheid schieten. Daardoor komen prikkels harder binnen. 

Somberheid: schommelingen in neurotransmitters (stoffen die signalen doorgeven in het brein), kunnen bijdragen aan een zwaarder mentaal gevoel. De darmen spelen hierin een ondersteunende rol omdat ze invloed hebben op hoe de neurotransmitters worden aangemaakt en gereguleerd.

Brain fog: als het lichaam veel energie nodig heeft voor regulatie en herstel, blijft er minder ruimte over voor mentale scherpte. Ontstekingsprocessen en de communicatie tussen je darmen en het brein spelen daarin mee.

Steeds meer onderzoek laat zien dat ook hormonale schommelingen invloed hebben op de samenstelling en activiteit van je darmmicrobioom (alle micro-organismen in je darmen). En deze veranderingen hangen dus ook samen met je stemming en stressgevoeligheid. 

Gut-brain axis en je cyclus

Die gut–brain axis staat dus niet los van je cyclus. Hormonale schommelingen veranderen namelijk hoe het communicatiesysteem tussen je darmen en brein is afgesteld. 

Zo zit dat: tijdens je cyclus veranderen hormonen zoals oestrogeen en progesteron. Je darmen reageren op die hormonale veranderingen: ze kunnen voeding beter of juist moeilijk verwerken en geven signalen af over energie, verzadiging en veiligheid. Die signalen gaan rechtstreeks naar je brein. 

Je brein gebruikt die informatie om te bepalen hoeveel ruimte er is voor focus, emotionele stabiliteit en herstel. Als je lichaam veel energie nodig heeft om alles in balans te houden, blijft er minder ruimte over voor mentale helderheid of veerkracht. 

Zo werkt je systeem als een continue terugkoppeling: hormonale verschuivingen beïnvloeden je darmen en stresssysteem → die beïnvloeden je brein en stemming → en dat bepaalt weer hoe belastbaar je je voelt in de volgende fase van je cyclus. 

In sommige fases kan je lichaam daarom meer prikkels tegelijk verwerken en voelt het makkelijker om actief en scherp te zijn. In andere fases reageert je lichaam sneller op stress of druk, waardoor vermoeidheid en overprikkeling eerder optreden.

Je gut-brain axis en de fases van je cyclus

De manier waarop hormonen en darmen op elkaar reageren, verschilt per cyclusfase. Tijdens sommige fases voel je je stabieler, terwijl je in andere fases gevoeliger bent voor stress en prikkels:

Menstruatie (de winter, 3 tot 7 dagen)

Tijdens de menstruatie dalen zowel oestrogeen als progesteron naar hun laagste niveau. Dat kan zorgen voor minder mentale ruis, maar ook voor minder energie. Rust en eenvoud zijn in deze fase vaak een goed plan.

Folliculaire fase (de lente, 7 tot 10 dagen)

Na je menstruatie stijgt je oestrogeenspiegel. Dit hormoon ondersteunt onder andere je energie, focus en mentale helderheid. Veel vrouwen voelen zich in deze fase lichter en scherper. Ook de darmen reageren in deze fase vaak stabieler: voeding wordt gelijkmatiger verwerkt en het lichaam raakt minder snel overprikkeld. Dit draagt bij aan een evenwichtigere stemming.

Ovulatie (de zomer, 3 tot 4 dagen)

Rond de eisprong zijn de hormonen die betrokken zijn bij energie en alertheid op hun hoogst. Je kunt je sociaal, gefocust en veerkrachtig voelen. Tegelijk vraagt deze verhoogde alertheid ook meer van het lichaam. Het stresssysteem staat wat actiever afgesteld en herstel krijgt minder prioriteit. Daardoor kan een opeenstapeling van lange dagen, sociale prikkels of weinig rust sneller leiden tot vermoeidheid of een abrupte energiedip.

Luteale fase (de herfst, 10 tot 14 dagen)

Na de eisprong verschuift de hormonale balans. Progesteron neemt toe, terwijl oestrogeen eerst daalt en daarna kort opnieuw mee stijgt. Deze hormonale schommelingen vragen aanpassing van je lichaam. In deze fase reageren je darmen vaak gevoeliger op stress, voeding en andere prikkels.

Naarmate de luteale fase vordert en vlak voor de menstruatie zowel progesteron als oestrogeen plots dalen, verandert ook de ontstekingsbalans in je lichaam. Deze daling gaat gepaard met een tijdelijke toename van ontstekingsactiviteit, een normaal biologisch proces dat het lichaam voorbereidt op de menstruatie.

Die lichte ontstekingsreactie kan bestaande gevoeligheden versterken en doorwerken in je energie, focus, stemming en spijsvertering. Het is dan ook vaak in deze fase dat klachten zoals prikkelbaarheid, somberheid, brain fog of een opgeblazen gevoel duidelijker naar voren komen.

Drie simpele tips om je mood te ondersteunen

Je hebt niet alles in de hand en werkdruk, zorg, deadlines of slecht slapen laten zich niet altijd plannen rond je cyclus. Dit stuk gaat daarom niet over het verminderen van alle triggers uit je leven, maar over het creëren van omstandigheden die je lichaam helpen beter omgaan met die belasting.

Ritme en herstel in voeding

Een regelmatig eetritme helpt je lichaam om voorspelbaarheid te ervaren, vooral in fases waarin je gevoeliger bent. Dat geeft je systeem houvast, ook als de rest van je dag druk is.

Eet volgens je cyclus, zo consistent mogelijk

Niet wat je op één dag eet, maar hoe je de hele cyclus heen met voeding omgaat, maakt verschil. Variatie en regelmaat ondersteunen je darmen en daarmee ook je stemming. In Het Cyclus Kookboek lees je hoe voeding per cyclusfase kan meebewegen, zonder dat het ingewikkeld wordt.

Stress en slaap

Stress en gebroken nachten versterken de gevoeligheid van de gut-brain axis. Juist in de tweede helft van je cyclus kan extra aandacht voor herstel helpen om stemmingswisselingen minder scherp te laten aanvoelen.

Tot slot

Stemmingswisselingen door de maand heen zijn geen teken dat je lichaam het niet goed doet. Maar als je er echt last van hebt, hoef je het ook niet zomaar te accepteren. Ze laten zien hoe je lichaam reageert op hormonale schommelingen, dagelijkse belasting en signalen.

Door je stemming, je darmen en je cyclus als een geheel te zien, ontstaat een realistisch beeld van wat er speelt, zodat je keuzes kunt maken die je ondersteunen in plaats van tegenwerken.

Ontdek welke producten jou kunnen ondersteunen: Doe de test!